Nederlandse Familienamenbank

Naam 
Burg, van de / den / der
< Burger < Burgers
Borger
Burgering
Burger, den
Oldenburger

verklaring:
De familienaam Burger is in de eerste plaats aan het zelfstandig naamwoord burger ontleend. Voor het motief van naamgeving moet men nagaan welke betekenissen aan dit woord in het Middelnederlands (burghere, borghere) zijn toegekend. Het is meer een statusnaam dan een beroepsnaam. Een burger is de ingezetene van een stad, met de gunsten en plichten van een poorter, en wellicht een man van aanzien met bepaalde verantwoordelijkheden. Het motief van naamgeving was mogelijk dat men iemand met deze toenaam onderscheidde van een naamgenoot (met dezelfde voornaam en hetzelfde patroniem) die geen burger was.
Eventueel kan ook aan de betekenis burger/borger = borgman = iemand die borg staat, een schuldverlener en derhalve een schuldeiser gedacht worden.
Een geheel andere verklaring gaat uit van de Germaanse persoonsnaam Burghard/Borchert (burg/borg = 'bescherming', hard = 'sterk'): Burger als onverbogen patroniem bij deze voornaam.


kenmerken:
betrekking beroepsnaam patroniem

Veel voornamen die aan de basis van patroniemen liggen worden verklaard in de
Nederlandse Voornamenbank

specifieke componenten:

geen affix

betrekking

• Het is reeds van oudsher een gebruik geweest om twee personen die dezelfde naam droegen van elkaar te onderscheiden met een bijnaam, ontleend aan de specifieke betrekking of verwantschap tussen deze personen. Had een vader die bijvoorbeeld Karel Jansz. heette zijn zoon ook Karel genoemd, dan kreeg die vader na verloop van tijd ter onderscheiding de bijnaam Karel de Vader en de zoon kreeg de bijnaam Karel de Zoon. Of ook, als oom en neef dezelfde naam droegen, dan gaf men aan laatstgenoemde wel de bijnaam de Neef. Andere soortgelijke benamingen, zoals Vondeling, Bastaard, Voogd, Jongeling, Grijsaard, Vriend, Buurman, enz. aan de betrekkingen of verhoudingen van de mensen onderling ontleend, werden eveneens als bijnamen gegeven. Veel van die bijnamen zijn van vader op zoon overgegaan en vaste toenamen geworden. Men moet zich bij de naam De Vader voorstellen dat een later kind van Karel de Vader tevens diens bijnaam heeft overgenomen, bijvoorbeeld Jan Karelsz de Vader [Winkler-1885, p 433: Geslachtsnamen ontleend aan de verwantschap en de onderlinge betrekkingen der menschen].
• "Ik ben Kara's oom, de man van zijn moeders zuster. Maar anderen noemen mij ook Oom. Kara's moeder had destijds gewild dat Kara mij zo noemde, en uiteindelijk noemde niet alleen hij, maar iedereen mij zo" [Orhan Pamuk, Ik heet Karmozijn, Amsterdam / Antwerpen 2001, p 35 (oorspronkelijke Turkse uitgave: Istanbul 1998)].
• [Nieuwsbrief Meertens Instituut, april 2015, naar aanleiding van een publieksvraag betreffende de naam Dirkzwager: http://www.meertens.knaw.nl/cms/nl/nieuws-agenda/nieuwsbrief/vraag-van-de-maand/144772-vraag-van-april-2015].

afkortingen en bibliografische notaties: