Nederlandse Familienamenbank |
| Jong, de | < |
Jonge, de Jongh, de Jongsma Jongen Jong |
verklaring:
De Jong is de meest voorkomende familienaam in Nederland. Van oorsprong is het een toenaam vergelijkbaar met de toevoeging Jr. (Junior) achter een naam. De naamdragers hadden dezelfde voornaam en/of hetzelfde patroniem als de oudere van wie zij zich met dit predikaat onderscheidden. In dit opzicht verhoudt 'de Jong' zich ten opzichte van 'de Oude' als Jr. ten opzichte van Sr. (Senior). Dat De Jong(e) als familienaam veel meer voorkomt dan De Oude is vanzelfsprekend. De toenaam werd een familienaam op het moment waarop de kinderen van iemand met de toenaam 'de Jong(e)' naar hem werden genoemd, bijvoorbeeld bij Jan de Jong als zoon van Cornelis Jansz de jonge. Aangezien een (klein)zoon van iemand met de toenaam 'de Oude' al de toenaam 'de Jonge(e)' had - de toevoeging 'de oude' zou anders overbodig zijn - kon dit predikaat zich moeilijk tot familienaam ontwikkelen.
Dat namen als Den Ouden en Oud toch bestaan is overigens wel verklaarbaar. Tussen de twee van elkaar te onderscheiden naamdragers zou ook een andere relatie kunnen bestaan dan die van (groot)vader en (klein)zoon. Het was bijvoorbeeld mogelijk dat twee broers met dezelfde voornamen met de toevoegingen 'de oude' en 'de jonge' van elkaar werden onderscheiden. Vanwege de strenge vernoemingsregels was het destijds niet ongebruikelijk dat twee zonen dezelfde voornamen kregen, omdat beide grootvaders nu eenmaal die naam hadden. In dat geval konden de kinderen van 'de oude' deze toenaam hebben meegekregen.
Citeren:
Leendert Brouwer, 'De Jong', in: Nederlandse Familienamenbank = CBG Familienamen, Amsterdam, Meertens Instituut / Den Haag, CBG Centrum voor familiegeschiedenis, 2000...
kenmerken:
| adjectief |
specifieke componenten:
| de |
adjectief
Tot deze categorie behoren de familienamen die afgeleid zijn van bijvoeglijke naamwoorden en die een zelfstandig naamwoordfunctie hebben gekregen (gesubstantiveerde adjectieven), zoals De Jong en Zwart. Het betreffen veelal bijnamen op basis van fysieke of mentale kenmerken. De verschillende haarkleuren hebben bijvoorbeeld verschillende familienamen opgeleverd, zoals De Wit voor een witharig of helblond persoon, De Roode of De Rooij voor een roodharige, De Bruin voor een donker- of bruinharige en Swart of De Zwart voor een zwartharige.
De naam De Jong, de meest voorkomende familienaam in Nederland, kan overigens als equivalent van het predikaat 'junior' ten opzichte van 'senior' worden beschouwd. Deze naam liet als bijnaam meestal een vader-zoonverwantschap zien: bijvoorbeeld Jan Jansz (de oude) ten opzichte van Jan Jansz 'de jong(e)'.
• Bij de kaart van (De) Groot / (De) Groote: "In het zuidwesten tekent zich een aaneengesloten gebied met vormen met eind-e af, in het noordoosten daarentegen komen de namen met eind-e voor naast namen zonder sjwa. Eigennamen en soortnamen hebben zich in dit geval ook in grammatisch opzicht van elkaar gedistantieerd: bij de appellatieve constructie 'de grote' is in de standaardtaal de eind-e als grammatische markeerder van het gesubstantiveerde adjectief behouden; bij de familienamen kon de slot-e des te gemakkelijker geapocopeerd worden, omdat hij grammatisch functieloos geworden was (cfr. Leys 1962: 25)." [Ann Marynissen, 'Taalverandering tussen evolutie en normering. De e-apocope als breuklijn tussen het Nederlands en het Duits', in: Nederlandse Taalkunde 14 (2009), nr 3, p 249].
• Nicknames - Most nicknames characterize a physical, mental, or moral attribute or an association with an event or habit that was peculiar to a particular person in his or her community. This in itself makes them semantically highly diverse in comparison with other categories of surname. They are also formally exceptionally varied. Straightforwardly literal descriptions rub shoulders with a host of more colorful and sometimes perplexing names derived from metaphors, metonyms, and words and expressions plucked from conversational speech. Literal descriptions are typified in a name such as De Groot ('the great'), for a man of large stature. It is a widespread family name in both Flanders and the Netherlands (where there were over 36,000 bearers of the name in 2007). The reduced forms Groot and Grote (without the article) are the usual spellings in the US but in the Netherlands they are more characteristic of the province of North Holland. Its antonym (De) Kort(e), for someone of short stature, is surprisingly far less common in its homeland but is well attested as Kort and Korte in the US, where a branch of the family Korthals ('short neck') can also be traced. De Roo ('the red') and Rood denoted someone with red hair. (...) Nevertheless, since we do not know the circumstances in which these names were originally given, we cannot always be sure that no irony was intended when the name was apparently complimentary or (even) uncomplimentary [Leendert Brouwer & Peter McClure, 'Dutch family names', in: DAFN (preface of the revised second edition of the Dictionary of American Family Names, edited by Patrick Hanks, to be published by Oxford University Press in 2022 --- https://www.cbgfamilienamen.nl/nfb/documenten/DAFN%202,%20ESSAY,%20Dutch%20names.pdf)].
afkortingen en bibliografische notaties:
