Nederlandse Familienamenbank

Naam 
Zonderland < Zonder
Zonderhuis
Zonderwijk
Sunderland

verklaring:
In de middeleeuwen kregen enkele vorstenzonen die niet met goederen werden bedeeld de toenaam 'zonder land'. De bekendste onder hen was Jan zonder Land (John Lackland), die als jongste zoon van de Engelse koning Henry II in tegenstelling tot zijn oudere broers geen domeinen van het uitgestrekte landbezit op het vasteland kreeg toegewezen. In 1199 volgde hij evenwel zijn broer Richard Leeuwenhart als koning van Engeland op. Terzelfder tijd werd in Holland graaf Dirk VII door zijn broer Willem I opgevolgd. Ook Willem had aanvankelijk geen bezittingen en hij zou eveneens de bijnaam Zonderland hebben gehad. Het is echter niet uitgesloten dat latere geschiedschrijvers hem deze bijnaam hebben toegeschreven. In ieder geval werd de bijnaam Sonderlant wel omstreeks 1400 in zijn eigen tijd aan een bastaardzoon van hertog Willem van Gelre gegeven. Deze zoon had een Litouwse moeder en hij werd daarom ook wel Willem 'die heyden' of Willem 'van Lyctouwen' genoemd. Ook andere Zonderlanden zijn uit de middeleeuwse bronnen bekend, zoals Willem Sonderland, die in 1291 van Graaf Floris V de rechtspraak verwierf 'in der Linde ende in den polre ende in Engheland tusken Dubel ende Devel' [OHZ vdB II, nr 765] en Ghisebrecht Sonderland, in 1307 door de bisschop van Utrecht vermeld [vMieris II].
Bij hedendaagse naamdragers die zich niet als nakomelingen van de vorstenzonen zonder land kunnen identificeren kan aan een geheel andere verklaring worden gedacht: ontlening aan een toponiem Zonderland. De Abdij van Egmond had in 1182-1206 bezittingen in 'Sunderlant', een toenmalige plaats in Noord-Holland (?) [OHZ vdBergh I, nr 204]. In Friesland zijn enkele toponiemen gelokaliseerd, zoals 'lytke ende groot sonderlandt' bij Midlum (1543) en Zonderland als naam van een sate bij Lutkewierum, die op een kaart van Schotanus uit 1718 nog Sonderland werd gespeld. In Lutkewierum namen in 1811/12 Anske Pyters kinderen de familienaam Sonderland aan en evenals de naam van de sate werd deze familienaam later mogelijk Zonderland gespeld. Bij de betekenis van de component sonder in toponiemen wordt aan verschillende mogelijkheden gedacht. Bij enkele oude plaatsnamen is de betekenis sonder als oude vorm van 'zuider' (sonderland 'een stuk land ten zuiden van...') overwogen. Een andere verklaring is dat sonder/zonder duidt op een 'afzonderlijk, afgescheiden' stuk land. Het toponiem Zonderland kan als equivalent van het Engelse Sunderland worden beschouwd, waaraan tevens een familienaam is ontleend.
[Bovenstaande afkortingen betreffen oorkondenboeken en andere bronnenpublicaties --- zie documentatie.]

Citeren:
Leendert Brouwer, 'Zonderland', in: Nederlandse Familienamenbank = CBG Familienamen, Amsterdam, Meertens Instituut / Den Haag, CBG Centrum voor familiegeschiedenis, 2000...


kenmerken:
adresnaam zinwoord