Nederlandse Familienamenbank

verklaring:
Evenals de familienamen Koppen, Kops en Koops is de familienaam Kop in de eerste plaats een patroniem bij een verkorte vorm van de voornaam Jacob. De Bijbelse persoonsnaam Jacob wordt uit het Hebreeuwse ja'aqob 'hij greep de hiel' verklaard. De geschiedenis van de naam gaat terug tot aartsvader Jacob, die bij zijn geboorte de hielen van zijn tweelingbroer Esau vasthield.
Daarnaast kan Kop evenals de familienaam Van de(r) Kop als adresnaam aan een toponiem ontleend zijn. Er dienen zich verschillende mogeljkheden aan. Vergelijk bijvoorbeeld de benaming de Kop van Schouwen voor het duingebied in de Westhoek van het eiland Schouwen en van een andere orde is de huisnaam 'de Kop van 't Maarland' in Brielle met een uitgehouwen mannenhoofd als gevelsteen (het 17e eeuwse huis is aan het Maarland gelegen).
Ook anderszins zou de familienaam Kop uit een kop als mensenhoofd voortgekomen kunnen zijn: uit een bijnaam voor iemand met een opvallende kop. Een voorbeeld van zo'n bijnaam in de 20e eeuw is die van Jan Kop uit Westerbork, omdat de beste man "een grote maat van pet had"! Weer anders is de bijnaam van Kaat Kop uit Breda. Zij verkocht mosselen per kop, waarmee een kop ter maatgeving werd aangeduid. Zo belanden we bij de kop als drinkbeker. De vervaardiger daarvan was een koppendraaier; vergelijk de familienamen Koppendraaier en varianten. Kop zou derhalve ook een beroepsbijnaam kunnen zijn voor een koppendraaier.
Deze verscheidenheid van mogelijkheden bij de familienaam Kop laat zien hoeveel kanten je op kunt om deze naam te verklaren. Zolang er uit de familiehistorie geen andere aanwijzingen boven komen, kunnen we het veiligheidshalve het best bij Kop uit Jacob houden. Vergelijk voor de verschillende mogelijkheden ook de Duitse equivalent Kopf met onder andere de samenstellingen Weiskopf en Mehlkopf, die in Nederland de namen Witkop en Meelkop zijn. Ook Dumkopf is een (zeldzaam) in Nederland voorkomende Duitse familienaam; er is geen Domkop als Nederlandse pendant bekend.

Citeren:
Leendert Brouwer, 'Kop', in: Nederlandse Familienamenbank = CBG Familienamen, Amsterdam, Meertens Instituut / Den Haag, CBG Centrum voor familiegeschiedenis, 2000...

kenmerken:

patroniem

adresnaam

metonymische beroepsnaam

lichaam en kleding

Veel voornamen die aan de basis van patroniemen liggen worden verklaard in de
Nederlandse Voornamenbank

specifieke componenten:

geen affix