Nederlandse Familienamenbank

verklaring:
De familienamen Van de Velde, Van den Velde en Van der Velde - en ook de aaneen geschreven Vlaamse naamvormen met Vandevelde als meest voorkomende, duiden op een woonplek die bekend stond als (De) Veld(e). De slot -e, of -en in Van der Velden, is het gevolg van de naamvalsverbuiging na 'van de(n/r)'. Bij een Noordbrabantse familie Van de Velde wordt als denotatum van de familienaam het goed Te Velde bij Sint-Oedenrode verondersteld. De achternaam verscheen in dit verband in de Middeleeuwen in Latijnse vorm in de bronnen: de Campo (van het Latijnse woord 'campus'). Zo zouden de naamvormen Van de Velde en à Campo in de provincie Luik gerelateerd zijn aan Te Velde bij Aubel. De familienaam treedt door de tijd heen door het hele Nederlandse taalgebied op, nauw verbonden aan en verwisselbaar met vele varianten zoals Van der Velden, Veldman, Veltman, In 't Veld, Veld, Veldt, Van der Veldt en Te Velde en in de omliggende taalgebieden Feldmann en Feld in Duitsland en Deschamps in Frankrijk, om ons tot de meest voorkomende te beperken. De Latijnse vorm resteert nog in de familienamen A Campo en Acampo en inmiddels zijn we ook vertrouwd geraakt met de Spaanse naamvormen Campos en Ocampo.
De betekenis van 'veld' kunnen we in de verschillende tijdsgerelateerde woordenboeken opzoeken die het Instituut van de Nederlandse Taal online beschikbaar stelt - we kennen het zelfstandig naamwoord ook zo wel als benaming voor een 'open terrein'. Het is een wijdverbreid begrip met een even wijde betekenisruimte: vlakte, land, ommeland, bouwland, weiland... Om de naam precies te duiden moeten we dus vaag blijven. De gerenommeerde taalkundige Magda Devos merkte bij deze naam bovendien op, dat we "vaak geen zekerheid (hebben) over de aard en het uitzicht van het terrein op het ogenblik dat de naam ervan aanleiding gaf tot bijnamen en familienamen. De stamvader van een familie Van de Velde kan dus zowel in een woeste omgeving hebben gewoond, als bij een uit 'veld' ontgonnen cultuurcomplex, dat toponymisch als veld werd aangeduid". Maar er kan dus wel met zekerheid worden vastgesteld dat de familienaam op een toponiem Veld(e) teruggaat, zijnde de naam van een huis, boerderij of gehucht bij zo'n veld. Het is goed mogelijk dat het toponiem 'officieel' een samengestelde naam is, zoals Groeneveld, Rietveld, Zonneveld, Langevelde, Overvelde - om er een paar te noemen die we ook als familienaam kennen -, en dat deze toponiemen in de naaste omgeving eenvoudigweg als 'die velt' of het Veld bekend stonden. Uit diverse genealogieën zien we de familienaam ontstaan; het motief of een lokalisering van het betreffende toponiem is vooralsnog echter zelden bekend.
Een andere terreinbenaming die zelfs etymologisch uit het Latijnse woord campus voortkomt, en waarop eveneens een aantal familienamen gebaseerd is, is het zelfstandig naamwoord 'kamp'. In toponymische betekenis en dus ook in relatie tot de familienaam Van de(r) Kamp, betreft kamp echter juist een door een hek, haag of wal afgesloten perceel land.
Van de/den/der Velde en Van der Velden kunnen we scharen bij een reeks (veel voorkomende) familienamen die middels het voorzetsel 'van' en het lidwoord 'de' aan toponiemen ontleend zijn, die uit een soortnaam voortkomen voor een terreinaanduiding. Een kleine opsomming van de meest voorkomende: Van den Berg, Van den Heuvel, Van den Broek, Van der Veen, Van der Heijden, Van den Bosch, Van der Horst, Van den Akker, Van de Pol, Van de Laar, Van der Woude, Van den Boogaard, Van der Weide, Van de Kamp en Van de Sande.

Citeren:
Leendert Brouwer, 'Van de/den/der Velde', in: Nederlandse Familienamenbank = CBG Familienamen, Amsterdam, Meertens Instituut / Den Haag, CBG Centrum voor familiegeschiedenis, 2000...

kenmerken:

adresnaam

specifieke componenten:

van de / den / der