Nederlandse Familienamenbank

Naam 
Leeflang

kenmerken:
zinwoord

zinwoord

1. Familienamen die een werkwoord bevatten, zoals Naaktgeboren en Leeflang (imperatief). Taalreproductie kan het motief geweest zijn bij de naamgeving, d.w.z. dat de naam is gegeven aan iemand die bij gelegenheid een opmerking maakte als "we zijn allemaal naaktgeboren". Men kan ook denken aan een beroep dat met een imperatief tot uitdrukking wordt gebracht: Snijdood voor een slachter.
'Satzname' is de Duitse term die voor werkwoordsverbindingen wordt gebruikt.
2. Vergelijkbare constructies zonder werkwoord als Mooiweer, Vroegop, Mijnlieff, De Kwaadsteniet. Daarbij kan eveneens aan taalreproductie worden gedacht, maar ook bijvoorbeeld aan een bijnaam in verband met een persoonlijk kenmerk, vergelijk Mooiweer, Trouwgod en Regtop, mogelijk voor een vrolijk, een vroom en een stijf persoon.

Een lijstje van deze namen in volgorde van kwantiteit anno 1947:
1. Leeflang, 2. Zondervan, 3. Vroegop, 4. Naaktgeboren, 5. Blijleven, 6. Stavast, 7. Strijk (indien uit Strijckebaert!), 8. Niemantsverdriet, 9. Zeldenrust (maar vermoedelijk vooral ontleend aan een boerderijnaam), 10. Koopal, 11. Kreukniet, 12. Alderliesten, 13. Mooiweer, 14. Regtop, 15. Treurniet, 16. Magendans, 17. Schuddeboom, 18. De Kwaadsteniet, 19. Zeldenthuis, 20. Sondervan, 21. Blijlevens, 22. Kijk in de Vegte (toponiem), 23. Bolluijt, 24. Zeldenrijk, 25. Zonderland, 26. Spring in 't Veld, 27. Hautvast, 28. Lockefeer.
Nog een aantal tot de verbeelding sprekende namen: Alderlieste, Gigengack, Schuddebeurs, Weltevrede(n), Melief, Trinks (indien uit Trinkaus!), Houtvast, Nooitgedagt, Onderweegs, Verruijt (uit Vooruijt), Kloprogge, Bijnagte, Voordewind, Pasop, Evenwel, Aldewereld, Kiesewetter, Oudgenoeg, Schniedewind en Snijdewind, Seldenthuis, Welbedacht, Schuddemat, Zondergeld, Sitvast, Snijdoodt, Goetgeluk, Heppenstrijdt, Stokebrand, Bienfait, Zijtregtop, Rustwat, Lachniet, Komtebedde, Nooitrust, Trouwgod en Traugott, Loopuijt, Gevonden, Duurentijdt, Scheiuit, Breekpot, Opsomer, Naedenoen.

Naamkundige literatuur:
• [Heinrich Dittmaier, 'Ursprung und Geschichte der deutschen Satznamen. Zugleich ein Beitrag zur vergleichenden Namenkunde', in: Rheinisches Jahrbuch für Volkskunde 7 (1956), p 7-94].
• [V. Hellfritzsch, 'Zum Problem der Satznamen', in: Namenkundliche Informationen. Beiheft (1982), 4, p 28-41].
• [Kirsten Hoffrichter, Echonamen, Beiträge zur Namenforschung, Neue Folge, Beiheft 35, Heidelberg 1992, 341 p].
• [Rudolf Schützeichel, 'Shakespeare und Verwandtes', in: Germanistische Linguistik (1993), nr 115-118, p 373-396].

• Wat is de gemeenschappelijke factor in de bijnamen van Dirk Effies en Tuntje Kèr-eweg?
De bijnamen van beide heren zijn door nabootsing van de spreektaal bepaald. Dirk Effies uit Kortenhoef gebruikte steeds het woord 'effies': "ik ga effies ..." Tuntje kèr-eweg in Maarheeze dacht eens hardop dat zijn kar was gestolen: "Kèr eweg, hoiziel eweg, hille verdommenis eweg!" riep hij uit.
Je moet oppassen met wat je zegt. Het kan gebeuren dat anderen je vastpinnen op een uitlating, vooral als je er herhaaldelijk mee voor de dag komt. Juffrouw Kassie, eveneens uit Kortenhoef, had een echtgenoot die nogal eens wat kwijt was. "In het kassie", riep zij dan. Een Doetinchemer die te pas en te onpas van alles afdeed met de zegswijze "lek mien de konte" werd bekend als de Konte. Op Texel kwam Kiek es in mien zakkie bij de mensen langs met zijn handelswaar. In Eemnes kon je je haar laten knippen bij kapper Kiek er 's an.
Een aantal familienamen is vermoedelijk op vergelijkbare wijze ontstaan. Helaas is dat moeilijk te bewijzen, omdat niemand opschreef waarom iemand zo werd genoemd. Maar een betere verklaring voor de naam Naaktgeboren is er niet. "We zijn allemaal naaktgeboren!" horen we de eerste naamdrager al zeggen. In het deel van Zuid-Holland waar deze naam vandaan komt, zijn meer van dergelijke namen ontstaan. Bijvoorbeeld Leeflang, De Kwaadsteniet, Alderliefste, Kreukniet, Rustwat, Treurniet, Niemantsverdriet, Vroegop, Schuddebeurs.
Wel moet hierbij worden opgemerkt dat familienamen van dit type ook aan huisnamen kunnen zijn ontleend, bijvoorbeeld Nooitgedagt, Stavast en Zeldenrust.
[L. Brouwer, 'Wat is de gemeenschappelijke factor in de bijnamen van Dirk Effies en Tuntje Kèr-eweg?', in: OT kalender 19-6-1999].

afkortingen en bibliografische notaties: