Nederlandse Familienamenbank

Naam 
Quak < Kwak
Quaak
Quax
Quack

verklaring:
Naamdragers die van het Zuidhollandse eiland Voorne komen, zullen een verband kunnen zoeken met de tussen Rockanje en Hellevoetsluis gelegen polder De Quack, die in 1475 werd bedijkt. Blijft de vraag hoe de polder aan zijn naam komt. Het WNT en het MNW verschaffen bij het woord kwak (quak) een groot aantal betekenissen: van klanknabootsing van verschillende dieren tot het neerkwakken van iets, dranksoorten (jenever, bier), een vissersboottype (vgl. Kwakman) en het spelbord (quaecbort) waarmee het kwakspel, een dobbelspel, werd beoefend.
Misschien kunnen we bij de polder De Quack, of het buitendijkse land voordien, denken aan een kenmerkende benaming zinspelend op de slikgrond. Of moeten we het houden bij een verwijzing naar de vogelsoort kwak, een reigersoort, en werd De Quack en het nabije Quackjeswater naar de hier broedende vogelsoort genoemd? Mogelijk geldt dit ook voor de samengestelde namen Kwakkenbos en Kwakernaak.
De suggestie van P. Dekker (zie onder documentatie) kunnen we zeker ter harte nemen: aangezien de eerste naamdrager van een familie Quak uit De Zijpe een vogelvanger was, veronderstelt hij dat het een beroepsbijnaam betreft op grond van het (nabootsende) gekwaak van zijn (lok)eenden. Frappant is overigens dat hij zijn beroep uitoefende op het slikkerige wad voor zijn woonhuis aan de Oudesluis. Zouden we hier een overeenkomst kunnen bespeuren met (De) Quak op Voorne? (De naam Quak kwam in de omgeving van De Zijpe echter al eerder voor, zodat rekening met verborgen filiatie kan worden gehouden).


kenmerken:
toponiem metonymische beroepsnaam
oude spelling

specifieke componenten:

geen affix

toponiem

Veel familienamen zijn van toponiemen (aardrijkskundige namen) afgeleid. Deze namen geven aan waar men vandaan kwam (herkomstnamen), welk gebied of landgoed men bezat of beheerde, of welke huizen men al dan niet met bijhorend land in eigendom of huur had.
Bij deze laatste groep duiden de namen tevens aan waar men woonde. (Straatnummers waren immers nog niet ingevoerd!) Dit type naam wordt dan ook wel met de term 'adresnaam' van de herkomstnamen onderscheiden. Herkomstnamen gaan voornamelijk terug op namen van steden, dorpen en landen; adresnamen op microtoponiemen: namen van huizen, velden, waterlopen, straten. De elite die zich naar haar bezittingen noemde, plaatste zich als het ware tussen deze categorieën in.

• [Brouwer-1965].
• [R.A. Ebeling, 'Oorspronkelijk duitse familienamen in Noord- en Oostnederland', in: DMB 34 (1983), p 119-132].
• [Claes-1983].
• "Het onderzoek naar de oorspronkelijke betekenis van een plaatsnaam dient altijd uit te gaan van de vroegste vermeldingen van die naam in de schriftelijke bronnen. Er kan soms een aanzienlijk verschil bestaan tussen de vorm van het toponiem op het moment van zijn ontstaan en die waaronder hij nu in dialect of standaardtaal bekend is. Hoe ouder de attestatie, hoe dichter hij bij het moment ligt waarop de naam is gevormd en hoe groter de kans om daardoor het woord of de woorden te kunnen identificeren die aan die vorming ten grondslag hebben gelegen. Oude vermeldingen kunnen ons bovendien dikwijls helpen meer inzicht te krijgen in de ontwikkeling die een naam heeft ondergaan sinds het het moment van de naamvorming" [R. Rentenaar, 'Over de plaatsnaam Baarn', in: Van Baerne tot Baarn, Baarn 1999, p 16].

afkortingen en bibliografische notaties: